Του Θανάση Σαμαρά*
“Θέλω να μοιρασθώ ευθύς εξ αρχής την γνώμη μου για την Κολιού. Δεν υπήρξε πριν από αυτήν, δεν υπήρξε έως σήμερα και δεν θα υπάρξει, δυστυχώς ποτέ Ερωμένη της Δημοσιογραφίας σαν την Νίτσα, παθιασμένη Ερευνήτρια σαν την Νίτσα.
Στα 60 τελευταία χρόνια κατά τα οποία υπήρξα επαρκής αναγνώστης Εφημερίδων και στα 35 χρόνια μάχιμης επαγγελματικής ενασχόλησης, δεν γνώρισα δημοσιογράφο να έχει αφιερωθεί και ταυτιστεί με το καθήκον όσο η Κολιού.
Δεν συνάντησα ποτέ δημοσιογράφο τόσο πολύ αφοσιωμένο στην αλήθεια των αξιών που απαιτεί το δημόσιο αγαθό της πληροφόρησης, που να υπηρέτησε ακούραστα και αταλάντευτα τις δημοκρατικές αρχές.
Στη δεύτερη και τρίτη θητεία της ως προέδρου της Ένωσης Συντακτών είχα την τύχη να είμαι δίπλα της ως γενικός γραμματέας. Την συνόδευσα σε πολλές επίσημες πολιτικές εκδηλώσεις, σε συνομιλίες με τον αείμνηστο Καραμανλή, πρωθυπουργούς και πολιτικούς αρχηγούς. Η Κολιού όριζε εκ των προτέρων το πλαίσιο των κινήσεων και παρεμβάσεων, ακόμη και τις ενδυματολογικές μου επιλογές. Δεν ήμουν ούτε 30 χρονών και περιττό να πω πως συμμορφωνόμουν σχεδόν σε όλες τις υποδείξεις. Η Νίτσα δεν αυτοεξεφτελίστηκε ποτέ ως αντικομφορμίστρια. Σέβονταν τις συμβάσεις. Επέλεξε τον σωστό τρόπο. Να ζήσει και να υπηρετήσει την αλήθεια.
Η Κολιού μιλούσε πάντα μετά λόγου γνώσεως. Δεν υπερέβη ποτέ το όριο των γνώσεων και των εμπειριών της. Οι επιγραφές του Μαντείου των Δελφών «μέτρον άριστον» και «μηδέν άγαν» την καθοδήγησαν σ’ ολόκληρο τον βίο της. Ιδιωτικό και δημόσιο. Δεν παρέκκλινε ποτέ; Παρέκκλινε, παρασυρόμενη από το πάθος της να βοηθήσει ανήμπορους και πληγέντες. Παρέκκλινε και λόγω του ασυμβίβαστου του χαρακτήρα της και της εσωτερικής ανάγκης να υπερασπισθεί την δική της αλήθεια.
Πρέπει να καταβάλλω μεγάλη προσπάθεια να θυμηθώ για να συναντήσω άλλη αδούλωτη ψυχή, άλλο ελεύθερο πνεύμα πέραν της Κολιού.
Η Νίτσα έκανε έργο ζωής της την προφορική εξιστόρηση του έπους της Αντίστασης. Η επίπονη προσπάθεια ολοκλήρωσης του έργου παράλληλα με την καθημερινή δημοσιογραφική εργασία, αντανακλά την αντιστασιακή της ιδιοσυγκρασία και φανερώνει το αίσθημα αυτοθυσίας και της κρυφής αντίληψής της ότι το ατομικό δικαιώνεται μέσα στο συλλογικό.
Περιήλθε όλα τα χωριά και κωμοπόλεις της Μαγνησίας για να συγγράψει το δίτομο έργο της. Αλλά όχι μόνο αυτό. Η προσφορά της Νίτσας στην τοπική ιστορία είναι στα μάτια μου ανεκτίμητη και σπουδαιότερη από όλες τις άλλες που προηγήθηκαν ή ακολούθησαν. Και μου προκαλεί μεγάλη εντύπωση ότι αυτή η προσφορά δεν έχει αναγνωρισθεί όσο της αξίζει από θεσμούς, φορείς και ανθρώπους που καταπιάνονται με την Ιστορία.
Κλείνω με δύο μόνο από τις πολλές εικόνες της μνήμης μου. Δεκέμβρης του ’75. Επιδιώκω να συναντήσω τον Θανάση Πώποτα στον ‘’Τ’’.
Ήθελα να ζητήσω δουλειά. Πολύ πρωΐ ανεβαίνω στην αίθουσα σύνταξης. Μία κυρία μόνη με πράσινο φόρεμα και μαύρες βούλες, διαβάζει εφημερίδα. Συναντώ το πρόσωπό της όταν απευθύνω ερώτημα αν μπορώ να συναντήσω τον Πώποτα, ο οποίος ειρήσθω εν παρόδω ήταν εκτός Βόλου. Λίγους μήνες αργότερα στη ‘’Θ’’. Την συναντώ και την γνωρίζω, εκεί πλέον, με το ίδιο φόρεμα. Είχε στο μεταξύ έλθει σε ρήξη με τον Θανάση Πώποτα, όπως είχε έλθει αρχές του ’60 σε ρήξη και με τον Αλέξανδρο Μέρο με αποτέλεσμα να μετακομίσει στην Αθήνα και να εργασθεί για ένα διάστημα στο περίφημο περιοδικό «Γυναίκα».
Πάνω από όλα η Κολιού είχε διαχρονικά σταθερά την άποψη ότι η αληθινή ενημέρωση επιτυγχάνεται μόνο από δημοσιογράφους που την επιδιώκουν στο όνομα των αξιών που επιβεβαιώνονται από εκείνους που διακινδυνεύουν για αυτές.
Η Νίτσα δεν συσχέτισε την ελευθερία του λόγου με την δυνατότητα των ιδιοκτητών να μεταδίδουν ανοησίες ή ψέματα. Αντιλαμβάνονταν ότι σκοπός της ελευθερίας του λόγου είναι η αντίσταση στην εξουσία. Παντού και πάντοτε;
Ασφαλώς και η ενημέρωση απαιτεί πραγματικό αγώνα. Ομως έχω μια επιφύλαξη και μια παρατήρηση.
Η επιφύλαξη: Ενίοτε το παρελθόν είναι κατασκευασμένο. Από τον αφηγητή, από τον ιστορικό, από την απουσία τεκμηρίων, από την ιδιοτελή υποκειμενική προσέγγιση και ερμηνεία. Ο οπορτουνισμός ζει και μέσα στην ιστορία.
Η παρατήρηση: Αντικειμενική αλήθεια στην δημοσιογραφία δεν υφίσταται. Εντιμότητα, ανεξαρτησία, γνώση, ορθή κρίση και αποδοχή πραγματικών γεγονότων είναι τα εχέγγυα για τίμιες ερμηνείες, καταγγελίες ή διαπιστώσεις του δημοσιογράφου.
Δεύτερη εικόνα: Στα μέσα της δεκαετίας του ’80 στην επέτειο αποκατάστασης της Δημοκρατίας, στον κήπο του Προεδρικού Μεγάρου διασταυρώνονται τα βήματά μας με τον Ανδρέα Παπανδρέου. Κύριε Πρόεδρε να βγάλουμε μία φωτογραφία; Ο Ανδρέας ανταποκρίνεται ευχαρίστως. Η Νίτσα πανευτυχής δίπλα του. Τόσο ενθουσιασμένη με την συνάντηση αυτή και την αποτύπωσή της ήταν λίγες φορές που την είδα.
Επιτρέψτε μου να ισχυριστώ μετά βεβαιότητας ότι η πολιτική δεν συγκίνησε ποτέ τη Νίτσα ώστε να ασχοληθεί ενεργά-ως πολιτικός δηλαδή- μαζί της. Αν και πολλές προτάσεις έγιναν και πιέσεις δέχθηκε. Ωστόσο η ασκούμενη πολιτική και οι θετικές ή αρνητικές συνέπειές της ήταν στο επίκεντρο της δουλειάς της ως δημοσιογράφου και καταλύτης στις επιλογές της ως πολίτης.
Η Κολιού εκ χαρακτήρος, ιδιοσυγκρασίας και εμπειριών, δεν θα μπορούσε ποτέ να γίνει μέλος κόμματος ή να αγκιστρωθεί σε πολιτικές και ιδεολογίες. Αν μπορούσα να την ορίσω θα έλεγα ότι ήταν μία φιλελεύθερη που κοίταζε ελαφρώς Αριστερά.
Τέλος μια και είμαστε μέσα στο πνεύμα της Αντίστασης να μνημονεύσω και το γράμμα αυτής, δηλαδή τον μεγαλύτερο αντιστασιακό, τον σπουδαιότερο εκσυγχρονιστή, τον κορυφαίο διανοούμενο Τάκη Οικονομάκη. Αυτόν τον ανεπανάληπτο πανελλήνιο γίγαντα της Δημοσιογραφίας. Νομίζω ότι η Ένωση, αν και ο Οικονομάκης δεν υπήρξε ποτέ μέλος της, οφείλει να τιμήσει τη μνήμη του μεγάλου πατριώτη και δημοκράτη και μαζί του τη μνήμη της πόλης κατά το πρώτο ήμισυ του 20ου αιώνα. Θα είναι η καλύτερη ευκαιρία να αναστοχαστούμε που ήμασταν και που είμαστε σήμερα”.
**Ομιλία του τ. προέδρου της Ένωσης Συντακτών Θεσσαλίας Θανάση Σαμαρά, στην εκδήλωση για τον Τύπο στην Εθνική Αντίσταση που ήταν αφιερωμένη στη σπουδαία δημοσιογράφο και ερευνήτρια Νίτσα Κολιού. Την εκδήλωση διοργάνωσε στις 16 Νοεμβρίου 2022 η Ένωση Συντακτών Θεσσαλίας, Στερεάς Ελλάδας και Εύβοιας με τον Σύλλογο Ιστορίας και Μνήμης Εθνικής Αντίστασης.